Ortadoğu’daki güç dengeleri son yıllarda çok katmanlı bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Türkiye, bu süreçte hem sınır güvenliği tehditleri hem de bölgesel rekabet dinamikleriyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu bağlamda Türkiye’nin Suriye politikası, İsrail ile ilişkileri ve İran’ın bölgesel rolü, birbirini doğrudan etkileyen stratejik alanlar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, söz konusu üç başlığı bütüncül bir perspektifle ele alarak Türkiye’nin bölgesel denge arayışını analiz etmeyi amaçlamaktadır.

SURİYE 
Suriye’de 2011 yılında başlayan iç savaş, yalnızca kısa vadeli siyasal gelişmelerin sonucu olarak değil, ülkenin uzun yıllara dayanan yapısal sorunlarının bir yansıması olarak değerlendirilmelidir. Krizin kökenleri, Fransız manda döneminden itibaren şekillenen toplumsal fay hatları, Baas rejiminin otoriter yapısı ve toplumda biriken tarihsel gerilimlerle doğrudan ilişkilidir. Etnik ve mezhepsel açıdan heterojen bir yapıya sahip olan Suriye’de, özellikle Sünni çoğunluk ile yönetimde etkin olan Nusayri azınlık arasındaki dengesizlik, devlet-toplum ilişkilerinde kalıcı bir güvensizlik üretmiştir. Bu durum, farklı grupların birbirini tehdit olarak algıladığı bir güvenlik ikilemi yaratmıştır. Kürt meselesi de bu yapının önemli bir parçasını oluşturmuştur. Baas rejimi, Kürtleri yalnızca etnik bir grup olarak değil, aynı zamanda ulusal bütünlüğe yönelik potansiyel bir tehdit olarak değerlendirmiş; bu doğrultuda vatandaşlık haklarının sınırlandırılması ve demografik müdahaleler gibi politikalar uygulanmıştır. Bu uygulamalar, Kürt toplumunda derin bir dışlanmışlık hissi yaratmıştır. Suriye’deki iç çatışmanın tarihsel arka planında, Baas rejimi ile Müslüman Kardeşler (İhvan) arasındaki ideolojik ve siyasal gerilim önemli bir yer tutmaktadır. 1982 Hama olayları, rejimin muhalefete karşı sert ve sistematik bir baskı politikası izlediğini gösteren kritik bir dönüm noktası olmuştur. Bu süreç, Suriye’de uzun yıllar sürecek bir otoriter istikrarın temelini oluştururken, aynı zamanda bastırılmış toplumsal gerilimlerin birikmesine yol açmıştır. 2000’li yıllarda uygulanan ekonomik politikalar ve sınırlı reform girişimleri, bu gerilimleri ortadan kaldırmakta yetersiz kalmış; aksine toplumsal eşitsizlikleri derinleştirmiştir. 2011 yılında Dera’da başlayan protestolar, bu birikmiş sorunların açığa çıkmasına neden olmuş ve rejimin sert müdahalesiyle birlikte ülke hızla çok aktörlü bir iç savaşa sürüklenmiştir. Bu noktadan itibaren Suriye krizi, yalnızca iç dinamiklerle açıklanamayacak bir nitelik kazanmış ve bölgesel ile küresel aktörlerin müdahil olduğu bir vekâlet savaşına dönüşmüştür. Türkiye, İran, Rusya ve ABD gibi aktörlerin sahaya doğrudan veya dolaylı müdahaleleri, çatışmanın seyrini belirleyen temel unsurlar haline gelmiştir. Bu durum, Suriye krizinin uluslararası güç mücadelesinin bir yansıması olduğunu ortaya koymaktadır. Sahada muhalif yapıların parçalı yapısı ve dış desteklere bağımlılığı, rejim karşıtı hareketin etkinliğini sınırlamış; buna karşılık PYD/YPG gibi aktörler, ortaya çıkan güç boşluğunu değerlendirerek belirli bölgelerde kontrol sağlamıştır. Özellikle ABD’nin YPG ile kurduğu iş birliği, Türkiye açısından ciddi bir güvenlik sorunu olarak algılanmış ve iki ülke ilişkilerinde yapısal bir gerilim yaratmıştır. 2015 yılında Rusya’nın doğrudan askeri müdahalesi ise savaşın seyrini değiştiren en önemli kırılma noktalarından biri olmuştur. Bu müdahale, rejimin yeniden güç kazanmasını sağlarken, Suriye’yi küresel güç rekabetinin doğrudan sahası haline getirmiştir. Bu süreçte askeri müdahaleler ile diplomatik girişimler iç içe geçmiş, Astana süreci gibi platformlar sahadaki güç dengeleriyle paralel şekilde şekillenmiştir. 2020 sonrasında çatışma daha düşük yoğunluklu bir yapıya evrilmiş olsa da, ekonomik kriz ve toplumsal sorunlar derinleşmiştir. Uluslararası yaptırımlar ve iç dinamikler, Suriye ekonomisini ciddi ölçüde zayıflatmış ve devlet yapısının alternatif gelir kaynaklarına yönelmesine neden olmuştur. Sonuç olarak Suriye krizi, yalnızca bir iç savaş değil, çok katmanlı bir güç mücadelesi olarak değerlendirilmelidir. Bu çerçevede Suriye sahası, Türkiye açısından yalnızca bir sınır güvenliği meselesi değil, aynı zamanda ABD, Rusya ve İran ile ilişkilerin kesiştiği stratejik bir rekabet alanı haline gelmiştir. Türkiye’nin bu sahadaki politikaları, askeri müdahaleler ile diplomatik dengeleme arasında şekillenen çok boyutlu bir stratejiye işaret etmektedir.

İRAN

İran’ın günümüzdeki dış politika davranışlarını anlamak için, ülkenin tarihsel gelişim sürecine ve devlet inşa dinamiklerine bakmak gerekmektedir. İran coğrafyası, tarih boyunca farklı siyasal yapılar ve medeniyetlere ev sahipliği yapmış olmakla birlikte, bu süreklilik çoğu zaman tek ve kesintisiz bir “ulusal devlet geleneği” olarak yorumlanmaktadır. Oysa bu yaklaşım, farklı etnik ve siyasal unsurların rolünü göz ardı eden indirgemeci bir bakış açısını yansıtmaktadır. Modern İran’ın siyasal ve toplumsal yapısının şekillenmesinde özellikle Safevî dönemi belirleyici olmuştur. Bu süreçte Şiîliğin devlet ideolojisi haline getirilmesi, yalnızca dinî bir dönüşüm değil, aynı zamanda siyasi kimliğin yeniden inşası anlamına gelmiştir. Böylece İran’da kimlik oluşumu, etnik unsurlardan ziyade mezhepsel bir çerçeve üzerinden şekillenmeye başlamıştır. İzleyen dönemlerde İran’da merkezi otoritenin güçlendirilmesi ve modern devlet yapısına geçiş çabaları dikkat çekmektedir. Özellikle Kaçar döneminde Avrupa ile artan temas, ekonomik ve siyasal dönüşümleri beraberinde getirmiştir. Ancak bu süreç aynı zamanda dış müdahalelerin artmasına ve İran’ın büyük güçler arasındaki rekabet alanına dönüşmesine yol açmıştır. 20. yüzyılın başında ortaya çıkan meşrutiyet hareketi, İran’da siyasal katılım ve anayasal düzen arayışının bir yansıması olarak öne çıkmıştır. Bu süreç, modern anlamda İran milliyetçiliğinin temellerinin atıldığı bir dönem olarak değerlendirilmektedir. Ancak iç siyasi kırılganlıklar ve dış müdahaleler, bu dönüşümün kalıcı bir istikrara ulaşmasını engellemiştir. Pehlevî dönemi ise merkeziyetçi ve modernleşmeci politikaların ön plana çıktığı bir evre olmuştur. Bu dönemde devlet, ulus inşa sürecini hızlandırmaya çalışırken, Fars kimliğini merkeze alan bir yaklaşım benimsemiş ve bu durum etnik çeşitlilik açısından yeni gerilimler üretmiştir. Aynı zamanda Batı ile kurulan yakın ilişkiler, İran toplumunda artan bir tepkiyi de beraberinde getirmiştir. 1953 yılında Musaddık’ın devrilmesi, İran’ın siyasi tarihinde önemli bir kırılma noktası olmuş ve dış müdahalelere yönelik toplumsal hassasiyeti artırmıştır. Bu gelişme, ilerleyen süreçte anti-emperyalist söylemin güçlenmesine ve farklı ideolojik grupların ortak bir zeminde buluşmasına katkı sağlamıştır. 1979 İran Devrimi ise tüm bu tarihsel birikimin sonucu olarak ortaya çıkmış ve ülkenin siyasal yöneliminde köklü bir değişim yaratmıştır. Devrim sonrasında İran, hem ideolojik hem de stratejik açıdan Batı karşıtı bir çizgiye yönelmiş ve bölgesel siyasette daha aktif bir rol üstlenmiştir. Sonuç olarak İran’ın günümüzdeki dış politika yaklaşımı, yalnızca mevcut gelişmelerle değil, aynı zamanda tarihsel kimlik inşası, ideolojik dönüşüm ve dış müdahale deneyimleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Bu çok katmanlı yapı, İran’ı bölgesel sistemde hem etkili hem de karmaşık bir aktör haline getirmektedir. 2026 yılında başlayan İran Savaşı, Orta Doğu’daki uzun süredir biriken gerilimlerin açık çatışmaya dönüşmesi olarak değerlendirilmektedir. Özellikle İran ile ABD ve İsrail arasında yıllardır devam eden nükleer program, bölgesel nüfuz mücadelesi ve vekâlet savaşları, bu çatışmanın temel arka planını oluşturmuştur. Savaş, 28 Şubat 2026 tarihinde ABD ve İsrail’in İran’daki stratejik hedeflere yönelik geniş çaplı hava saldırılarıyla başlamıştır. Bu saldırılarda İran’ın üst düzey yöneticileri ve askeri altyapısı hedef alınmış, ülkenin yönetim kapasitesine ciddi zarar verilmiştir. Bu gelişme, yalnızca askeri bir operasyon değil, aynı zamanda İran’daki rejim yapısını doğrudan hedef alan bir müdahale olarak yorumlanmıştır. İran ise bu saldırılara geniş kapsamlı bir karşılık vererek balistik füze ve insansız hava araçlarıyla İsrail’i ve ABD’nin bölgedeki askeri üslerini hedef almıştır. Bu karşı saldırılar, çatışmanın yalnızca iki ülke arasında kalmayıp Körfez bölgesi ve Doğu Akdeniz’e kadar genişlemesine yol açmıştır. Çatışmanın dikkat çekici yönlerinden biri, savaşın klasik bir devletlerarası mücadeleden ziyade çok katmanlı bir yapıya sahip olmasıdır. İran’a bağlı ya da İran’la ilişkili aktörlerin (Hizbullah, milis gruplar vb.) sürece dâhil olması, çatışmayı bölgesel bir vekâlet savaşına dönüştürme potansiyeli taşımaktadır. Nitekim Lübnan ve diğer bazı bölgelerde yaşanan gerilimler, savaşın yayılma riskini artırmıştır. Savaşın ortaya çıkmasında İran’daki iç gelişmeler de önemli bir rol oynamıştır. 2025 sonu ve 2026 başında yaşanan geniş çaplı protestolar ve rejimin bu protestolara sert müdahalesi, ülkenin iç istikrarını zayıflatmış ve dış müdahalelere karşı kırılgan hale getirmiştir. Bu durum, dış aktörlerin İran’a yönelik daha saldırgan politikalar benimsemesine zemin hazırlamıştır. Bu çerçevede 2026 İran Savaşı, yalnızca askeri bir çatışma değil, aynı zamanda bölgesel güç dengelerinin yeniden şekillendiği bir dönüm noktası olarak değerlendirilebilir. ABD ve İsrail açısından İran’ın askeri ve nükleer kapasitesinin sınırlandırılması öncelik taşırken, İran için bu savaş rejimin devamlılığı ve bölgesel nüfuzunun korunması meselesi haline gelmiştir. Türkiye açısından ise bu savaş, hem fırsatlar hem de ciddi riskler içeren karmaşık bir tablo ortaya koymaktadır. İran’ın zayıflaması, Türkiye’nin bölgesel hareket alanını genişletebilirken; çatışmanın yayılması ihtimali, güvenlik tehditlerini ve ekonomik kırılganlıkları artırabilecek bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda İran’ın son dönemde yaşadığı göreli zayıflama, Türkiye açısından hem bölgesel nüfuz alanını genişletme fırsatı sunmakta hem de ortaya çıkabilecek güç boşlukları nedeniyle yeni güvenlik riskleri doğurmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin İran politikasını yalnızca rekabet eksenli değil, aynı zamanda temkinli bir denge arayışı çerçevesinde yürütmesini zorunlu kılmaktadır.

İSRAİL

İsrail, 1948 yılında kurulduğu andan itibaren güvenlik odaklı bir devlet yapısı geliştirmiş ve bu yönüyle Orta Doğu’daki en özgün siyasi aktörlerden biri haline gelmiştir. Kuruluş sürecinden itibaren Arap ülkeleriyle yaşadığı savaşlar ve süreklilik arz eden tehdit algısı, İsrail’in hem askeri doktrinini hem de dış politika önceliklerini belirleyen temel faktör olmuştur. Bu çerçevede İsrail, yalnızca konvansiyonel askeri güce dayanan bir güvenlik anlayışı benimsememiş, aynı zamanda ileri teknolojiye dayalı savunma sistemleri ve güçlü bir istihbarat ağı geliştirmiştir. Zorunlu askerlik sistemi, yüksek savunma harcamaları ve sürekli mobilize edilen yedek güç yapısı, İsrail’i bölgedeki en hazırlıklı askeri aktörlerden biri haline getirmiştir. Bunun yanı sıra istihbarat kurumlarının etkinliği ve önleyici saldırı doktrini, İsrail’in güvenlik stratejisinin ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Ekonomik açıdan ise İsrail, sınırlı doğal kaynaklarına rağmen yüksek teknoloji üretimi ve inovasyon kapasitesi sayesinde küresel ölçekte rekabet edebilen bir yapıya sahiptir. “Start-up nation” olarak tanımlanan bu model, savunma sanayi ile sivil teknoloji sektörünün iç içe geçmesiyle ortaya çıkmış ve ülkenin stratejik gücünü artırmıştır. Bu durum, İsrail’in yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve teknolojik bir güç merkezi olarak konumlanmasını sağlamıştır. Ancak İsrail’in bölgedeki rolü, yalnızca kapasitesiyle değil, yürüttüğü politikalarla da şekillenmektedir. Filistin meselesi, İsrail’in uluslararası sistemdeki konumunu belirleyen en temel unsurlardan biri olmaya devam etmektedir. Süregelen çatışmalar ve özellikle Gazze merkezli krizler, İsrail’in güvenlik politikalarını sertleştirirken, aynı zamanda uluslararası alanda eleştirilerin artmasına neden olmaktadır. İsrail’in dış politikasında dikkat çeken bir diğer unsur, bölgesel tehdit algısının merkezinde İran’ın yer almasıdır. İran’ın nükleer programı ve vekil aktörler üzerinden yürüttüğü bölgesel strateji, İsrail tarafından varoluşsal bir tehdit olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle İsrail, İran’ın bölgesel etkisini sınırlandırmaya yönelik doğrudan ve dolaylı politikalar izlemekte, gerektiğinde askeri müdahaleleri de içeren proaktif bir strateji benimsemektedir. Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler ise tarihsel olarak faydacı iş birliği ile siyasi gerilim arasında gidip gelen bir karakter taşımaktadır. 1990’lı yıllarda stratejik ortaklık düzeyine ulaşan ilişkiler, 2000’li yıllarda yaşanan siyasi krizlerle zayıflamış; ancak tamamen kopmamış ve ekonomik ile istihbari düzeyde belirli bir süreklilik göstermiştir. Bu durum, iki ülkenin ideolojik farklılıklarına rağmen karşılıklı çıkarlarını gözeten bir denge politikası izlediğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak İsrail, askeri kapasitesi, teknolojik gücü ve proaktif güvenlik anlayışıyla Orta Doğu’daki güç dengelerini belirleyen kilit aktörlerden biridir. Bu bağlamda İsrail’in politikaları, Türkiye’nin hem Suriye sahasındaki stratejik hesaplarını hem de İran’a yönelik denge arayışını doğrudan etkilemektedir. Türkiye’nin Suriye’de YPG’ye karşı yürüttüğü politika, yalnızca sınır güvenliği ile sınırlı kalmamakta, aynı zamanda ABD ile ilişkilerde yapısal bir gerilim üretmektedir. Benzer şekilde İsrail’in İran’a yönelik güvenlik odaklı politikaları, bölgedeki güç rekabetini derinleştirirken Türkiye’nin denge arayışını daha karmaşık hale getirmektedir. İran’ın bölgesel etkisindeki göreli zayıflama ise bu denklemi daha akışkan bir hale getirerek hem fırsatlar hem de riskler doğurmaktadır. Bu çerçevede Türkiye’nin bölgesel politikası, birbirine bağlı bu üç alanın eş zamanlı yönetimini gerektiren çok katmanlı bir stratejiye dönüşmüştür.

SONUÇ

Sonuç olarak Türkiye’nin Ortadoğu politikası, yalnızca tekil krizlere verilen tepkilerden ibaret olmayan, çok katmanlı ve dinamik bir denge arayışına dayanmaktadır. Suriye sahasında ortaya çıkan güvenlik tehditleri, İsrail’in bölgesel güvenlik stratejileri ve İran’ın değişen güç kapasitesi, Türkiye’nin dış politikasını eş zamanlı olarak etkileyen temel faktörler olarak öne çıkmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin bölgesel politikasını tek boyutlu bir güvenlik yaklaşımının ötesine taşımakta ve çok aktörlü bir stratejik denge kurmasını zorunlu kılmaktadır. Suriye bağlamında Türkiye, sınır güvenliğini sağlama ve terör tehdidini bertaraf etme amacıyla aktif bir askeri politika izlerken, aynı zamanda ABD ve Rusya gibi büyük güçlerle karmaşık bir denge ilişkisi yürütmektedir. Bu durum, Türkiye’nin yalnızca sahadaki askeri kapasitesine değil, aynı zamanda diplomatik manevra kabiliyetine de bağlı bir politika izlediğini göstermektedir. İsrail ile ilişkiler ise ideolojik farklılıklar ile stratejik çıkarların iç içe geçtiği bir alan olarak dikkat çekmektedir. Bölgesel gelişmeler, özellikle İran faktörü ve Doğu Akdeniz’deki enerji rekabeti, Türkiye ile İsrail arasında zaman zaman yakınlaşma, zaman zaman ise gerilim üreten bir ilişki biçimini ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda Türkiye’nin İsrail politikasının, sabit bir çizgiden ziyade konjonktürel bir denge arayışı üzerinden şekillendiği söylenebilir. İran’ın bölgesel rolü ise Türkiye açısından hem rekabet hem de iş birliği unsurlarını aynı anda barındıran karmaşık bir yapı arz etmektedir. İran’ın son dönemde yaşadığı ekonomik ve siyasi zorluklar, bölgesel etkisinde göreli bir zayıflamaya işaret etse de, bu durumun kalıcı bir güç kaybına mı yoksa stratejik bir yeniden konumlanmaya mı işaret ettiği belirsizliğini korumaktadır. Bu belirsizlik, Türkiye açısından hem yeni fırsatlar hem de öngörülmesi güç riskler üretmektedir. Bu üç alan birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’nin Ortadoğu politikasının temel karakterinin “denge siyaseti” olduğu görülmektedir. Türkiye, bir yandan güvenlik tehditlerini bertaraf etmeye çalışırken, diğer yandan bölgesel ve küresel aktörlerle ilişkilerini yönetmek zorunda kalmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin dış politikasında esneklik, çok yönlülük ve stratejik uyum kapasitesini ön plana çıkarmaktadır. Önümüzdeki dönemde Türkiye’nin bölgesel etkinliğini sürdürebilmesi, değişen güç dengelerini doğru okuyabilmesine ve bu dinamik ortamda proaktif bir strateji geliştirebilmesine bağlı olacaktır. Özellikle Suriye’deki belirsizliklerin devam etmesi, İran’ın iç ve dış politikadaki yönelimi ile İsrail’in güvenlik stratejilerinin seyri, Türkiye’nin karar alma süreçlerini doğrudan etkilemeye devam edecektir. Bu bağlamda Türkiye’nin başarısı, askeri kapasite ile diplomatik esnekliği birlikte kullanabilme ve çok katmanlı krizleri eş zamanlı yönetebilme yeteneğine bağlı olacaktır. Bu çerçevede Türkiye’nin önümüzdeki dönemde pasif bir dengeleyici değil, aktif ve belirleyici bir bölgesel güç olarak konumlanması kaçınılmaz görünmektedir. 

KAYNAKÇA

IRAM. (2026). İran’da protestolar ve siyasal yansımaları.

SETA. (2023). İran’daki protestolar: İç ve dış dinamikler, senaryolar ve muhtemel sonuçlar.

T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). Türkiye’nin Suriye politikası.

International Crisis Group. (2023). Syria’s conflict dynamics and regional implications.

BBC News. (2024). Israel-Gaza conflict: Background and analysis.

Kafkas Üniversitesi. (2022). Suriye krizi ve iç savaş dinamikleri.

Karadeniz Teknik Üniversitesi. (2021). Türkiye-İsrail ilişkilerinin tarihsel gelişimi.

Wikipedia. (2026). İsrail; İran; Suriye; 2026 İran Savaşı maddeleri.

Davutoğlu, A. (2001). Stratejik Derinlik.